وضعیت ارمنیان و کردها در سال های جنگ جهانی اول بررسی شد

به نقل از سایت: www.mehrnews.com

به گزارش خبرگزاری مهر، به همت پژوهشکده علوم تاریخی پژوهشگاه علوم انسانی و انجمن ایرانی تاریخ ششمین نشست از سلسله نشست های «حیات اجتماعی ایران در سال های جنگ جهانی اول » با موضوع «ارمنیان و کردها در سال های جنگ جهانی اول » با سخنرانی کارن خانلری و سیروان خسروزاده در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزارشد. 

خانلری سخنان خود را با پرداختن به دلایل وقوع جنگ جهانی اول آغاز کرد. وی برای ورود به بحث در ابتدا به سه رخداد بزرگ قبل از جنگ جهانی اول اشاره کرد و گفت: جنگ عثمانی و روسیه در ۱۸۷۸-۱۸۷۷ .م ، انقلاب مشروطه در عثمانی و جنگ های بالکان در سال های ۱۹۱۲-۱۹۱۳ .م. که سه رخداد تاثیر گذار در جنگ جهانی اول هستند. در جنگ عثمانی و روسیه، روس ها قصد آزادسازی مناطق بالکان را از عثمانی داشتند. پس از مدتی روسها در خواست صلح می دهند و در معاهده صلحی که در سن استفانو امضای می شود دولت عثمانی متعهد می شود، ارمنستان و ولایات ارمنی نشین عثمانی از حمله نیروهای دولتی، کردها و چرکس ها در امان باشند. به کار بردن واژه ارمنستان در معاهده صلح سلطان عبدالحمید دوم را نگران کرد. چراکه این واژه بار سیاسی داشت.

خانلری ادامه داد: دیپلمات های انگلیسی و عثمانی واژه ارمنستان را از معاهده سن استفانو حذف کردند اما نگرانی برای دولت عثمانی وجود داشت که ارمنی ها هم همانند ملل بالکان به زودی خواستار استقلال شوند. در سال های ۱۸۹۴-۱۸۹۶ .م حدود سیصد هزار ارمنی در ولایات شش گانه شرق آناطولی به دستور سلطان عبدالحمید دوم کشته شدند که معروف به «قتل عام های حمیدیه» است. عبدالحمید با تشکیل سپاهی با نام حمیدیه که برخی عشایر کرد هم در آن حضور داشتند، این برنامه کشتار را انجام داد. عبدالحمید با تحریک حس دینی کردها آنها را وارد این اقدام کرد اما با ورود دولت های غربی این اقدام متوقف شد. در سال ۱۹۰۸ .م بر اساس نارضایتی های عمومی که در سراسر امپراطوری عثمانی وجود داشت، انقلابات اجتماعی و سیاسی به وجود آمد. حزب اتحاد و ترقی یا ترکان جوان بر سر کار آمدند تا عثمانی وارد دوره جدیدی از تاریخ خود می شود. در سال ۱۹۰۹ .م سلطان عبدالحمید دوم در اقدامات ضد انقلابی و ضد مسیحی خود سی هزار از ارمنیان سیلیسیه و عده ای از کردها را در این شهر از بین می برد. همچنین در سال ۱۹۰۹. م عبدالحمید دوم از سلطنت خلع می شود و حکومت به دست حزب اتحاد و ترقی می افتد. همزمان با این تحولات، شورش و قیام های اقوام مسیحی بالکان علیه حکومت مرکزی عثمانی که خواستار استقلال بودند شکل گرفت. ناسیونالیست های ترک این اقدامات را بر نمی تابیدند. در حالی که حزب اتحاد و ترقی، سردمدار مشروطه عثمانی بودند و با شعار دمکراسی و آزادی حکومت را برعهده گرفتند.

وی افزود: جنگ های بالکان در سال های ۱۹۱۲-۱۹۱۳ علیه اقوام مسیحی شکل گرفت که موفقیت آمیز نبود. ارمنی ها نیز به این قیام پیوستند و مطالبات سیاسی و اجتماعی خود را پیگیری می کردند. در این احوال کودتایی در حزب اتحاد و ترقی بوقوع پیوست و الیت قدرت حزب همچون شفکت پاشا و سردمداران حزب کشته می شوند و طلعت و انور و جمال پاشا از ناسیونالیست های افراطی قدرت را بدست می گیرند. آنها در ۱۹۱۳.م در جنگ دوم بالکان شکست خوردند و برای توجیه شکستهای پی در پی خود ملت های مسیحی امپراطوری را متهم به اختلال و کارشکنی در امور امپراطوری کردند و ارمنی ها در دسترس ترین ملت ها برای انتقام قلمداد می شدند. ترکان جوان در فاز اول تنفر ضد ارمنی بحث دینی را مطرح کردند و این باعث شد برخی طوایف کرد وارد نزاع ضد ارمنی حکومت شدند و در تشکیلاتی بنامتشکیلات مخصوصه توسط دولت جدید ساماندهی شدند. از آوریل ۱۹۱۵ نسل کشی ارامنه آغاز شد و تا سپتامبر ۱۹۱۶ .م ادامه یافت و به کشته شدن بیش از یک میلیون ارمنی منجر شد. از سال ۱۹۱۶ تا پایان جنگ کشتار تتمه ارمنی ها به مرور ادامه یافت البته برخی از طوایف کردها کمک های بسیاری برای حفظ جان ارامنه کردند. در یک کنکاش آماری از بازماندگان نسل کشی حدود ۵۰ درصد از بازماندگان ارامنه توسط کردها جان سالم بدر بردند.

در ادامه نشست خسرو زاده به بیان سخنان خود پرداخت و با ذکر مقدمه ای گفت: روس ها در سال ۱۸۷۸ .م بدنبال شورش ملل بالکان نیروهای خود را از محور قفقاز و بالکان به عثمانی وارد کردند و به پیشروی در این مناطق پرداختند. هشدار اتریش و انگلستان باعث شد روس ها دست از پیشروی بردارند. ماده ۱۶ و ۶۱ قرارداد سان - معاهده صلح روسیه و عثمانی - اقوام مسیحی عثمانی را تضمین جانی و مالی می کرد. در معاهده بعدی با عنوان «معاهده برلن» این ماده پشتوانه اجرایی خود را از دست داد. در این ایام ارمنیان سیاست جلب محافل اروپایی را در پیش گرفتند و رفتار آنها نسبت به عثمانی تا حدی تغییر کرد. آنها ۶ ولایت شرقی آناتولی را تحت عنوان ارمنستان غربی می خواندند اگرچه بخش قابل توجهی از جمعیت این ولایات غیر ارمنی بودند. در این زمان عبدالحمید دوم و سعید پاشا صدراعظم درصدد تصفیه ارمنیان برآمد. عبدالحمید سعی کرد این اقدام را با کمک کردها انجام دهد برخی کردها همچون شیخ عبیدالله نهری درخواست عبدالحمید را رد کردند. در سال ۱۸۹۱ .م عبدالحمید سعی کرد با تشکیل سپاه مزدور حمیدیه که تنها در قبال وی پاسخگو بود و بیشتر از دو طایفه کرد حیدرانلو و جلالی بود ارمنیان را از میان بردارد. متاسفانه این سپاه در بین سال های ۱۸۹۴.م تا ۱۸۹۶ بیش از سیصد هزار ارمنی را قتل عام کردند. تنها همین دو طایفه کرد در این اقدامات دست داشتند و بخش عمده کردها حتی مخالف این تصفیه بودند.

این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ افزود: در سال ۱۹۰۳.م گزارشاتی داریم که چند تن از سران سپاه حمیدیه به جرم حمایت از ارمنیان از آن اخراج می شوند. دراواخر اکتبر ۱۹۱۴ .م عثمانی ها به تحریک آلمانها وارد کارزار جنگ جهانی اول می شوند. البته عشایر کرد عثمانی هفته ها قبل از جنگ با تاخت و تاز به روستاهای ارمنی نشین و آسوری نشین آنسوی مرزها نبرد را آغاز کرده بودند. روس ها نیز به تبع آن در حمایت از ارمنیان و آسوری ها وارد منطقه آذربایجان ایران شدند. روس ها پس از مدتی از ترس پیشروی عثمانی ها شبانه آذربایجان را ترک کردند و حامیان ارمنی و آسوری خود را تنها گذاشتند. عثمانی ها به آذربایجان وارد و به قتل عام ارمنیان و آسوری در سلماس و ارومیه پرداختند. بخش زیادی از ارمنیان و آسوری ها به مسیون های آمریکایی و فرانسوی مقیم آذربایجان پناه بردند که البته ناکام ماندند. تاریخ نگاران آذربایجان این قتل عام را بر گردن کردها انداختند در حالیکه دستور قتل عام آنها را افسران عثمانی صادر و عثمانیان اجرا کردند و این اسناد در وزارت خارجه ایران موجود است.

خسرو زاده ادامه داد: حضور ۱۵۰ هزار ارمنی در سپاه ارتش روسیه تزاری باعث می شد عثمانی ها حس ضد ارمنی خود را تشدید بخشند. در مارس ۱۹۱۵ .م هنگامی که روس ها شهر وان را تصرف کردند عثمانی ها حدود ۵/۱ میلیون ارمنی داخل امپراطوری را به بهانه تبعید قتل عام کردند. در کنار این جنایات برخی از بیگ های کرد نیز علیه عثمانی ها اقدام کردند. همکاری درخشان کرد و ارمنی در «درسیم» انجام شد و ۵ هزار ارمنی جانشان نجات پیدا کرد. چند ماه بعد همین سیاست در حق کردها انجام گرفت. سلطان عثمانی هفتصد هزار کرد را از آناتولی شرقی به غرب آناتولی انتقال داد که با ترکیب در جمعیت منطقه غرب آناتولی هویت کردی خود را از دست بدهند و مثل ملل بالکان خواستار استقلال و از عثمانی جدا نشوند.

وی در خاتمه گفت: مسئله ممانعت ارمنی ها از همکاری روسها و کرد نیز مسئله مهمی است. بخش از کردها علیه عثمانی ها بودند اما ارمنیان قفقاز هیچ علاقه ای به همکاری کردها با روس ها نداشتند. چرا که ارمنیان خواهان آزادی و استقلال ۶ ولایت شرقی آناتولی به کمک روس ها بودند اگر کردها به روس ها نزدیک می شدند این هدف به چالش می افتاد. در سال ۱۹۱۷.م روس ها سعی کردند به همکاری با کردها بپردازند و کردها شرط کردند هر لشکر روس که بدون ارمنی باشند مورد حمایت کردهای آناتولی قرار خواهد گرفت. متاسفانه در این میان هم از جانب کردها و هم از جانب ارمنی ها کشتارهای متقابلی نسبت به یکدیگر هم انجام گرفت که این عامل به شدت جمعیت آنها را در منطقه کاهش داد.

 

آخرین اخبار

در نقد و بررسی مستند «موسیو آرسن» مطرح شد: این شخصیت را کمتر می‌شناسید اما ...

01 شهریور 1397
در نقد و بررسی مستند «موسیو آرسن» مطرح شد: این شخصیت را کمتر می‌شناسید اما ...

 

در نقد و بررسی مستند موسیو آرسن مطرح شد: این فیلم به یک شخصیت کم‌تر شناخته شده پرداخته است؛ شخصیت قابل توجهی...

برگزاری جشنواره ارامنه زبان آموز فارسی در ایروان

29 مرداد 1397
برگزاری جشنواره ارامنه زبان آموز فارسی در ایروان

 

این مراسم با پخش سرود ملی دو کشور آغاز شد و آقای ژرژ ابراهیمی رئیس موسسه زبان آموزی کاسکاد هدف از برگزاری...

اسیران مسلمان برایم صلیب ساختند

25 مرداد 1397
اسیران مسلمان برایم صلیب ساختند

 

مکثی کوتاه می کند و آنطور که بخواهد دقیق تر مطلب را به مخاطبانش برساند ادامه می دهد: 10 سال از پایان...

همکاریهای نانو تکنولوژی ایران و ارمنستان

25 مرداد 1397
همکاریهای نانو تکنولوژی ایران و ارمنستان

 

در ملاقات جناب آقای سجادی سفیر محترم کشورمان در ایروان با جناب آقای آرائیک هاروتونیان وزیر محترم علوم و آموزش ارمنستان

نماینده جدید ارمنستان در سازمان ملل منصوب شد

23 مرداد 1397
نماینده جدید ارمنستان در سازمان ملل منصوب شد

 

مارگاریان پیش از این، ریاست دپارتمان اروپا در وزارت امور خارجه ارمنستان را بر عهده داشت

منابع تحقیقاتی

وضعیت ارمنیان و کردها در سال های جنگ جهانی اول بررسی شد

دیپلمات های انگلیسی و عثمانی واژه ارمنستان را از معاهده سن استفانو حذف کردند اما نگرانی برای دولت عثمانی وجود داشت


روشنفکران ترک که نسل کشی ارامنه توسط این کشور را به رسمیت شناخته اند. ـ بژان ماتور

ماسیس پست، بخشی از سری مقاله های خود را به روشنفکران ترکی که نسل کشی ارمنیان را به رسمیت شناخته اند را اختصاص داده است


کودتای نافرجام در ترکیه تاثیری بر جامعه ارامنه این کشور نداشته است

باگرات استوکیان سردبیر بخش ارمنی نشریه "آگوس" استانبول در گفتگو با پایگاه خبری  Tert.am با اشاره به تحولات پس از کودتای نافرجام


کمک های جمهوری آذربایجان به تروریزم بین المللی

گروه های تکفیری سلفی، شورشیان ضد حکومتی، داعشیان و دیگر گروه های تروریستی، اسلحه و جنگ افزارهای مورد نیاز خود را


بحران هویتی در ترکیه

صادق ملکی، کارشناس و تحلیلگر ارشد سیاسی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد:از خاکستر خرابه های عثمانی جمهوری ترکیه


اطلاعیه ها

کلیسای بـِتقـِهـِم مقدس - جلفای نو


 
Persian Armenian

گزارش تصویری

گالری فیلم